SỐ LƯỢT TRUY CẬP

0
6
8
0
2
2
1
Phổ biến kiến thức KHKT Thứ Sáu, 29/12/2017, 15:05

Phát huy các loại hình nhân lực trong bộ máy quản lý ở các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện đổi mới căn bản toàn diện giáo dục trong giai đoạn hiện nay

Đội ngũ cán bộ quản lý (CBQL) là những người đóng vai trò chủ thể quản lý; do đó có tính quyết định đến sự thành bại của tổ chức; Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục (QLGD) là tất cả những người có chức vụ trong các cơ quan quản lý giáo dục và các cơ sở giáo dục – đào tạo.

Đội ngũ cán bộ QLGD là lực lượng nòng cốt trong ngành giáo dục, đội ngũ này là một trong những nhân tố quyết định đến sự phát triển của ngành và của từng cơ sở giáo dục. Sự nghiệp giáo dục được thể hiện chủ yếu trong các cơ sở giáo dục, vì vậy người cán bộ QLGD là nhân tố cơ bản quyết định đến thành công hay thất bại của cả hệ thống giáo dục [1].

Đối với đội ngũ cán bộ QLGD trong các cơ sở giáo dục và đào tạo, họ là những người chịu trách nhiệm quản lý tất cả các hoạt động của nhà trường.

Người cán bộ QLGD trong nhà trường có những vai trò như sau:

- Vai trò giao tiếp và quan hệ công việc.

- Vai trò thông tin (cung cấp thông tin, thu nhận, xử lý thông tin phản hồi).

- Vai trò ra quyết định.

- Vai trò hoạt động xã hội.

- Vai trò phối hợp với các lực lượng xã hội góp phần xây dựng nhà trường [3].

Với vai trò quan trọng như vậy, đội ngũ cán bộ QLGD không chỉ cần có kiến thức về chuyên môn mà cần phải có các kỹ năng quản lý để thực hiện nhiệm vụ có hiệu quả nhất.

 Như vậy, vấn đề đặt ra là trong bộ máy QLGD gồm các loại hình nhân lực nào? Các loại hình nhân lực đó khác nhau như thế nào về chức năng và nhân cách? Con đường nào thích hợp để tạo ra các loại hình nhân lực đó?

Trên cơ sở tiếp cận một cách có hệ thống các vấn đề đặt ra ở trên, trước hết nhằm làm rõ các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD:

- Theo chức năng quản lý:

Trong giáo dục cũng như trong các lĩnh vực khác, thuật ngữ “quản lý” được hiểu theo các nghĩa rộng, hẹp khác nhau.

+ Theo nghĩa rộng, quản lý là chỉ mọi hoạt động có liên quan đến bộ máy điều khiển, mọi thành viên trong bộ máy điều hành từ thủ trưởng cho đến trợ lý thủ trưởng trong đơn vị dù đóng vai trò gì cũng đều nằm trong bộ máy điều hành, nên được gọi là CBQL (Nhân lực quản lý).

+ Theo nghĩa hẹp, quản lý là điều hành các công việc cụ thể để vận hành bộ máy tổ chức, đó là các công việc cụ thể như tổng hợp, đánh giá và sắp xếp nhân lực, thu hút và phân phối tài chính. Vận dụng các qui chế nhằm vận hành tổ chức một cách có hiệu quả [4].

- Theo một cách tiếp cận khác:

“Quản lý” được phận biệt khác với “lãnh đạo” ở chỗ:

+ Quản lý chỉ là một phần trong lãnh đạo (chỉ làm một chức năng của lãnh đạo) chứ trong “quản lý” không bao gồm “lãnh đạo”.

+ Lãnh đạo là người đứng đầu tổ chức, có chức năng đưa ra tầm nhìn chiến lược để định hướng phát triển cho tổ chức và động viên khích lệ các thành viên của tổ chức cùng nhau thực hiện tầm nhìn mục tiêu, sứ mạng đã đề ra [3].

1. Các loại hình nhân lực trong bộ máy quản lý giáo dục (QLGD)

Qua một số cách tiếp cận trên cho thấy, trong bộ máy QLGD có các loại hình nhân lực cụ thể như sau:

- Một là loại hình nhân lực lãnh đạo (chỉ đạo), làm chức năng vạch ra đường lối và định hướng phát triển cho tổ chức.

- Hai là loại hình nhân lực quản lý (nghĩa hẹp), làm chức năng điều hành các công việc cụ thể để vận hành tổ chức và kiểm soát sự hoạt động của bộ máy, nhân sự trong tổ chức hướng đến thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ lãnh đạo đề ra.

- Ba là  loại hình nhân lực trợ giúp cho quản lý, làm chức năng thực thi và tác nghiệp cụ thể để giúp lãnh đạo thực hiện, quản lý các quyết định quản lý đã ban hành [3].

Vì vậy, trong việc đào tạo, bồi dưỡng nhân lực cho bộ máy QLGD phải tính đến xây dựng những nội dung đào tạo, bồi dưỡng có liên quan đến cả 3 chức năng đó.

Để nhân lực trong bộ máy QLGD đảm đương được cả 3 chức năng.

- Chức năng lãnh đạo (định hướng cho tổ chức phát triển bằng tầm nhìn và chiến lược, cùng với sự động viên khích lệ).

- Với chức năng quản lý (điều hành, vận hành) hoạt động của bộ máy tổ chức, kiểm soát, đánh giá hoạt động của tổ chức nhằm thực hiện định hướng, tầm nhìn của lãnh đạo.

- Cùng với chức năng trợ giúp quản lý (tác nghiệp cụ thể) để thực thi các quyết định quản lý đã ban hành, nhằm giúp người quản lý thực hiện những định hướng đã đề ra; Đòi hỏi các loại hình nhân lực QLGD phải được đặt trong tổng thể các mối quan hệ lãnh đạo ® quản lý ® trợ lý cụ thể như sau:

Trên cơ sở phân tích chức năng và mối quan hệ giữa các loại hình nhân lực trong bộ máy quản lý giáo dục, chúng tôi đưa ra sơ đồ minh họa mối quan hệ giữa các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD như sau:

2. Phân tích các loại hình nhân lực theo vị trí và chức năng:

Qua cách tiếp cận các mối quan hệ giữa các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD, chúng tôi đưa ra bảng phân tích các loại hình nhân lực theo vị trí và chức năng cụ thể như sau:

 

3. Phân tích các loại hình nhân lực theo phẩm chất, nhân cách:

 

Cùng với cách tiếp cận như trên, chúng tôi đưa ra bảng phân tích các loại nhình nhân lực trong bộ máy QLGD theo phẩm chất và nhân cách cụ thể như sau:

 

Nhận xét:

Trên cơ sở phân biệt được sự khác nhau giữa các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD, để từ đó chúng ta có cách tiếp cận trong việc xây dựng, phát triển nhân lực trong bộ máy QLGD phù hợp, đảm bảo mỗi loại hình nhân lực phát huy được tối đa vị trí chức năng của mình trong bộ máy, đồng thời từng loại hình nhân lực biết hướng đến hình thành những mặt phẩm chất, nhân cách phù hợp nhằm phát huy tối đa sức mạnh của bộ máy QLGD, làm đầu tàu dẫn dắt, thúc đẩy sự nghiệp giáo dục đào tạo đối với các cơ sở giáo dục và cả hệ thống giáo dục quốc dân lớn mạnh, phát triển, vững chắc và hội nhập tích cực vào thế giới.

4. Vị trí, chức năng và nhân cách của các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD

a) Nhóm các nhà lãnh đạo trong bộ máy QLGD

- Vị trí: Là người đứng đầu trong cơ sở giáo dục hoặc hệ thống giáo dục.

- Vai trò: là người đề ra chủ trương, đường lối, chiến lược cho cơ sở giáo dục hoặc hệ thống giáo dục (nếu là đứng đầu ngành giáo dục)

- Nhân cách nhà lãnh đạo

+ Về mặt phẩm chất: người lãnh đạo phải là tấm gương về đạo đức, lối sống và các phẩm chất nghề nghiệp.

+ Về mặt năng lực: người lãnh đạo phải có kiến thức rộng, có kinh nghiệm thực tiễn, có khả năng hoạch định chủ trương, chiến lược đối với tổ chức; Đồng thời phải có khả năng tập hợp các loại hình nhân lực để thực thi các chủ trương, định hướng đó một cách có hiệu quả.

Trong đội ngũ lãnh đạo giáo dục có thể phân thành 02 bậc chủ yếu:

·   Lãnh đạo ở tầm vĩ mô (hoạch định chiến lược cho ngành, quốc gia, khu vực, hoặc một lĩnh vực rộng trong cả nước).

·   Lãnh đạo tầm vi mô (hoạch định chiến lược đối với một cơ sở giáo dục, một bộ phận giáo dục trong đơn vị, ngành, địa phương) [3].

b) Nhóm các nhà quản lý trong bộ máy QLGD

- Vị trí là người chịu trách nhiệm điều hành về một lĩnh vực công tác hoặc một bộ phận, một đơn vị, một cơ sở giáo dục.

- Vai trò là người điều hành, tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối đã được đề ra của nhà lãnh đạo một cách cụ thể và có hiệu quả.

- Nhân cách nhà quản lý

+ Về mặt phẩm chất: người quản lý phải là tấm gương về tác phong làm việc, đạo đức nghề nghiệp và chuẩn mực trong cuộc sống .

+ Về mặt năng lực: người quản lý phải có năng lực chuyên môn và phương pháp quản lý tốt, có khả năng ra các quyết định quản lý.

c) Nhóm những người trợ giúp trong bộ máy QLGD

- Vị trí là người có chuyên môn, nghiệp vụ chuyên sâu, làm nhiệm vụ trợ giúp cho lãnh đạo và quản lý.

- Vai trò là người giúp việc thu thập, xử lý thông tin, làm cơ sở cho việc ra quyết định quản lý và theo dõi, đánh giá việc thực hiện công việc, nhiệm vụ được lãnh đạo phân công.

+ Trong đội ngũ này ở cấp vĩ mô có các chuyên gia, chuyên viên cao cấp về chuyên môn về chính sách cho ngành, địa phương.

+ Bên cạnh đó ở cấp vi mô gồm có các chuyên viên, nhân viên thuộc các bộ phận giúp việc cho quản lý theo từng chuyên môn quản lý, từng lĩnh vực quản lý cụ thể khác.

Nhận xét: Về nguyên tắc, tuy có sự phân biệt các chức năng lãnh đạo, quản lý và trợ giúp; Nhưng trong thực tiễn hoạt động các chức năng đó thường đan xen nhau, tùy thuộc vào hoàn cảnh, cương vị công tác và tính cách của từng cá nhân.

Ví dụ một người đứng đầu ở một tổ chức thì họ là người lãnh đạo trong tổ chức đó, nhưng tổ chức này lại trực thuộc một tổ chức cấp trên, chịu trách nhiệm thực thi đường lối của người đứng đầu cấp trên, khi đó người đứng đầu tổ chức cấp dưới không chỉ là người lãnh đạo mà còn làm nhiệm vụ quản lý đối với cấp trên.

Hoặc cũng có những trường hợp người lãnh đạo một đơn vị, nhưng do không có tính cách, phong cách làm việc của người lãnh đạo, mà họ chỉ quen tay làm việc của người quản lý, chỉ đi sâu vào điều hành công việc cụ thể, khả năng hoạch định chiến lược thì không làm nỗi, khi đó vai trò lãnh đạo sẽ bị mờ nhạt.

Vì vậy, trong chiến lược phát triển đội ngũ canq bộ QLGD cần phải nhìn nhận đầy đủ và quan tâm đầu tư phát triển đồng bộ đến cả ba loại hình nhân lực nói trên trong bộ máy QLGD.

5. Con đường hình thành các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD

Một nhà lãnh đạo/quản lý giỏi cần phải có tố chất khá đặc biệt như:

- Phải có tầm nhìn xa và phải có khả năng kết nối tầm nhìn đó với những ý tưởng mới để dẫn dắt tổ chức đi đến mục tiêu, tầm nhìn.

- Phải quản lý được thử thách, để đạt được mục tiêu.

- Phải có vốn kiên thức chuyên môn và những hiểu biết chung về xã hội và các kỹ năng cần thiết của người lãnh đạo [3]

Để có được các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD, cần căn cứ vào mô hình nhân cách (phẩm chất, năng lực) cũng như những tố chất, những kỹ năng cần thiết của các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD; Trên cơ sở đó xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ cán bộ QLGD (cán bộ lãnh đạo/quản lý/trợ giúp) đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra.

Chiến lược phát triển (con đường hình thành) các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD bao gồm: Qui hoạch → tuyển chọn, bổ nhiệm, miễn nhiệm, luân chuyển và phân công → đào tạo, bồi dưỡng → thực hiện chế độ chính sách → công tác thanh tra, kiểm tra, đánh giá chất lượng đội ngũ cán bộ QLGD.

Tóm lại để có con đường thích hợp nhất để tạo ra các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD, trong đó tùy vào từng loại hình cần phải có con đường (giải pháp) phát triển phù hợp, chứ không thể sử dụng chung một con đường (giải pháp) duy nhất để tạo ra được các loại hình nhân lực đó.

- Trước hết đối với loại hình nhân lực lãnh đạo, đây là loại hình nhân lực có vị trí, vai trò quan trọng bật nhất trong bộ máy QLGD, đối tượng này từ khâu qui hoạch cũng phải chú ý hết sức mềm dẻo (tránh qui hoạch cứng nhắc) trong qui hoạch chú trọng nhiều đến tố chất của người lãnh đạo là phải có tầm nhìn chiến lược, có tư duy nhạy bén, có khả năng qui tụ, tập hợp nhân lực và định hướng các thành viên phát triển theo đúng quỹ đạo của tổ chức.

Ngoài ra loại hình nhân lực lãnh đạo còn đòi hỏi phải có phẩm chất, đạo đức, lối sống chuẩn mực, có uy tín và được đông đảo các thành viên trong tổ chức (cơ sở giáo dục) chấp nhận như người thủ lĩnh trong tập thể.

- Đối với nhân lực lãnh đạo, công tác đào tạo bồi dưỡng thiên về hướng bồi dưỡng nhiều hơn, vì thực chất trong thực tế rất khó có thể đào tạo được nhà lãnh đạo, mà đòi hỏi tự bản thân (tư chất) họ phải có những khí chất, phong cách phù hợp đối với người lãnh đạo, họ có thực tiễn tự khẳng định được vai trò người đứng đầu trong tổ chức, vì vậy để loại hình nhân lực lãnh đạo phát triển đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong từng giai đoạn cụ thể, thì giải pháp chủ yếu là tập trung vào công tác bồi dưỡng đồng thời kết hợp, cho tiếp cận thực tiễn lãnh đạo là giải pháp tốt nhất để hình thành loại hình nhân lực lãnh đạo trong bộ máy QLGD.

- Thứ hai là đối với loại hình nhân lực quản lý.

Đây là loại nhân lực có vai trò tổ chức thực hiện những định hướng, tầm nhìn của lãnh đạo, vì vậy đòi hỏi loại hình nhân lực này phải có năng lực về chuyên môn thật tốt và khả năng điều hành, tổ chức thực hiện nhiệm vụ thật chặt chẽ, khoa học, đối với loại hình nhân lực quản lý có thể kết hợp cả đào tạo với bồi dưỡng để hình thành và phát triển loại hình nhân lực này một cách có hiệu quả, trước hết là đào tạo cơ bản về chuyên môn, nghiệp vụ quản lý, kết hợp bố trí cho tiếp cận thực tiễn quản lý; Trong thời gian ở vị trí quản lý, cần được thường xuyên bồi dưỡng cập nhật chuyên môn, nghiệp vụ quản lý, đảm bảo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao. Về phẩm chất đối với loại hình nhân lực quản lý, tuy có phần chất gần giống như loại hình nhân lực lãnh đạo, song có thể chấp nhận ở mức độ thấp hơn, riêng về năng lực thì đòi hỏi phải có nét riêng cả về khả năng, năng lực quản lý cũng như phong cách làm việc.

+ Người quản lý phải có khả năng chuyên môn, nghiệp vụ quản lý tốt tránh sự quản lý chung chung giống như làm vai trò người lãnh đạo, đồng thời phải có phong cách làm việc khoa học, giữ vững nguyên tắc và có khoảng cách trên dưới trong quan hệ với thuộc cấp. Tránh phong cách tự do, dân chủ quá trớn làm cho cấp dưới cảm nhận sự xuề xòa, thiếu nghiêm túc, từ đó mà dễ làm mất kỹ cương, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý.

- Thứ ba là loại hình nhân lực trợ giúp quản lý.

Đây là loại hình nhân lực cần với số lượng lớn và lĩnh vực chuyên môn đa dạng. Vì vậy, trong quá trình xây dựng qui hoạch cần qui hoạch cứng (qui hoạch cụ thể đối với từng loại hình, số lượng, tiêu chuẩn trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cụ thể) trên cơ sở đó mà thực hiện công tác tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng các loại hình nhân lực này, đáp ứng yêu cầu trong bộ máy QLGD từng địa phương, ngành học, bậc học, cũng như ở từng cơ sở giáo dục trong cả hệ thống giáo dục quốc dân.

Các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD, nói cách khác là Đội ngũ CBQL giáo dục có vai trò rất quan trọng trong nguồn nhân lực của toàn ngành (ở tầm vĩ mô), và trong từng cơ sở giáo dục (ở cấp vi mô). Vì vậy, sự nghiệp giáo dục, sự nghiệp đổi mới giáo dục có thành công hay không, một phần quyết định đó là vai trò của đội ngũ cán bộ QLGD [2]. vì vậy đứng trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế theo tinh thần nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, càng cho thấy nhiệm vụ phát triển đội ngũ nhà giáo, cán bộ QLGD là khâu then chốt trong chiến lượng phát triển giáo dục. Nói cách khác phát triển các loại hình nhân lực trong bộ máy QLGD có vai trò quyết định đối với sự nghiệp đổi mới giáo dục trong bối cảnh hiện nay./.

NGƯT.TS. Trần Công Chánh – Hiệu trưởng

Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Bạc Liêu

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

 

1. Đặng Quốc Bảo, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Lộc, Phạm Quan Sáng, Bùi Đức Thiệp (2010), Đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục Việt Nam, NXB giáo dục, Hà Nội.

2. Đảng Cộng Sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

3. Đặng Bá Lãm (2012), Đề cương môn học phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, Viện khoa học giáo dục Việt Nam, Hà Nội.

4. Nguyễn Lộc (2010), Lý luận về quản lý, NXB Đại học sư phạm Hà Nội.


Số lượt người xem: 257 Bản inQuay lại
Xem theo ngày Xem theo ngày